บัตรพลี - เว็บไซต์พิธีพราหมณ์.คอม พราหมณ์ผู้ชำนาญด้านพิธี อนุรักษ์สืบสานมรดกศิลปวัฒนธรรม และจารีตประเพณีอันดีงามของไทย

Spread the love

บัตรพลี เครื่องพลีตามหลักพิธีโบราณสืบทอดมาจนถึงกาลปัจจุบัน

บัตรพลี ทางภาคเหนือเรียกว่า “สะตวง” บัตร แปลว่าใบ หมายถึงใบตองกล้วยตานี แล้วนำมาเป็นกระทงสำหรับใส่อาหารคาว หวาน ที่จะกระทำการพลีแด่เทวดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย เช่น เทวดาพระเกตุ เทวดาพระภูมิเจ้าที่ เทวดาเจ้ากรุงพาลี เทวดานพเคราะห์ตั้งแต่ พระอาทิตย์จนถึงจันทร์ เป็นต้น ฯลฯ

พลี แปลว่า การให้ การเซ่นสรวง การถวาย เสียสละเพื่อการบูชา คล้ายกับคำศัพท์ทางภาพใต้ คำว่า บัดราช แต่คำว่า บัดราช ใช้ในการแก้บนเสียมากกว่า หมายถึง เมื่อสำเร็จการนั้นๆแล้ว ลูกหลานหรือเจ้าการนั้นๆก็มา บัดราช เพื่อให้ขาดเหมรย ขาดบน ตั้งแต่วันนี้ไป ฯ

บัตรพลี (อ่านว่า บัด-พะ-ลี) มีความหมายทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณคือ “สัญลักษณ์แห่งการเคารพ การนอบน้อม และการสละอัตตาเพื่อขอขมาต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์และธรรมชาติ”หากแยกความหมายตามรากศัพท์และการใช้งานในพิธีกรรมโบราณ จะมีมิติความหมายที่ลึกซึ้งดังนี้ ความหมายเชิงโครงสร้างคำว่าบัตร (ปตฺตฺร) แปลว่า ใบไม้ หรือ แผ่น ในที่นี้หมายถึง “ใบตองตานี” หรือ “หยวกกล้วย” ที่นำมาพับและประดิษฐ์ขึ้นเป็นภาชนะรูปทรงต่างๆ (เช่น กระบะสี่เหลี่ยม หรือสามเหลี่ยม) พลี (พะ-ลี): แปลว่า การให้, การเซ่นถวาย, หรือการเสียสละเพื่อการบูชาความหมายรวม จึงหมายถึง ภาชนะธรรมชาติที่จัดทำขึ้นมาโดยเฉพาะ เพื่อบรรจุสิ่งของมีค่าหรืออาหารคาวหวานในการสละถวายแด่ทวยเทพหรือดวงวิญญาณ ความหมายทางจิตวิญญาณ(คติธรรม)ในมิติ บัตรพลี ไม่ใช่แค่ “กระทงใส่ของเซ่น” แต่เป็นตัวแทนของแนวคิดดังต่อไปนี้:การยอมรับในอำนาจเหนือธรรมชาติและธรรมชาติ มนุษย์โบราณตระหนักว่า ตนเองเป็นเพียงสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่ต้องพึ่งพาผืนดิน แหล่งน้ำ และอากาศ เมื่อจะสร้างบ้าน ทำนา หรือเปลี่ยนผ่านวิถีชีวิต จึงต้องทำ “บัตรพลี” (เช่น บัตรกรุงพาลี บัตรพระภูมิเจ้าที่) เพื่อเป็นการทำเรื่อง “ขออนุญาตและแสดงความนอบน้อม” ต่อผู้ดูแลรักษาสถานที่นั้นๆการสละออกและการแก้เคล็ด ตัวอย่างเช่น เมื่อจะตัดต้นไม้ใหญ่มาใช้ประโยชน์ต่างๆทั้งในฝ่ายบ้านเมือง ส่วนรวม หรือส่วนตัว ก็ต้องให้โหร หรือพราหมณ์ผู้รอบรู้พระเวทมาทำการพลีกรรม บอกกล่าวท่านรุกขเทวา และเจ้าป่า เจ้าเขาในสถานที่นั้นๆเสียก่อนจึงจะตัดต้นไม้นั้นได้ หรือเมื่อจะทำการตักน้ำศักดิ์สิทธิ์เพื่อนำไปใช้ในพระราชพิธี หรือพิธีต่างๆ ก็จำต้องทำการเซ่นสรวงพลีกรรมบอกกล่าวเจ้าท่าเจ้าที่เจ้าน้ำณ.ที่นั้นๆเสียก่อนจึงจะตักน้ำได้และมีความศักดิ์สิทธิ์

ในพิธีกรรมทางภาคเหนือจะเรียกบัตรว่า “สะตวง” หรือภาคอีสานเรียกว่า “กระทงเสียเคราะห์” การใส่อาหาร เล็บ ผม หรือหุ่นจำลองลงในบัตรพลี แฝงความหมายเชิงสัญลักษณ์ลึกซึ้งว่า “เราได้สละและส่งผ่านสิ่งไม่ดี อุปสรรค หรือโรคภัยไข้เจ็บทิ้งไปพร้อมกับบัตรพลีนี้แล้ว” เพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ที่ดีขึ้นการจัดระเบียบตามคติจักรวาล รูปทรงของบัตรพลีจะถูกออกแบบตามฐานานุศักดิ์ของสิ่งศักดิ์สิทธิ์อย่างเคร่งครัด เช่น บัตรรูปสามเหลี่ยม บัตรคางหมู โบราณทางภาคกลางเช่นสุพรรณบุรีเรียก (ผาลหน้าวัวกาบกล้วย) สำหรับเซ่นเจ้ากรุงพาลี บัตรรูปสี่เหลี่ยมสำหรับพระภูมิเจ้าที่ หรือบัตร ๙ ชั้นเรียกว่าบัตรพระเกตุ สำหรับบูชาเทวดาประจำโลกและผู้รักษาฤกษ์ยาม สะท้อนถึงภูมิปัญญาที่ต้องการเชื่อมโยงชีวิตมนุษย์ให้สอดคล้องกับระเบียบของจักรวาล

ภายในบัตรต่างๆจะบรรจุกระทงใบตองสดใบเล็กๆ ขนาดถ้วยตะไล สำหรับใส่อาหารคาวหวาน ถั่ว งา นมเนย กล้วย อ้อย ขนมขาวแดง เครื่องกระยาบวช เป็นต้น ฯ

พลี แฝงความหมายเชิงสัญลักษณ์ลึกซึ้งว่า “เราได้สละและส่งผ่านสิ่งไม่ดี อุปสรรค หรือโรคภัยไข้เจ็บทิ้งไปพร้อมกับบัตรพลีนี้แล้ว” เพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ที่ดีขึ้นการจัดระเบียบตามคติจักรวาล: รูปทรงของบัตรพลีจะถูกออกแบบตามฐานานุศักดิ์ของสิ่งศักดิ์สิทธิ์อย่างเคร่งครัด เช่น รูปสามเหลี่ยม (บัตรคางหมู) สำหรับเซ่นยักษ์หรือบริวาร, รูปสี่เหลี่ยมสำหรับพระภูมิเจ้าที่, หรือทำซ้อนกัน ๙ ชั้น (บัตรพระเกตุ) สำหรับบูชาเทวดาผู้รักษาฤกษ์ยาม สะท้อนถึงภูมิปัญญาที่ต้องการเชื่อมโยงชีวิตมนุษย์ให้สอดคล้องกับระเบียบของจักรวาล

บัตรทั่วไปที่ใช้เป็นเครื่องสังเวยอมุนย์ จะเป็นบัตรพลีอย่างง่าย ใช้กาบกล้วยหัก 4 มุม บรรจุกระทงใส่ข้าวปากหม้อ กุ้งพล่าปลายำ ถั่วคั่ว งาคั่ว อาหารคาวหวาน ผลไม้อย่างละน้อย เพื่อบังบรวงแก่อมุนย์ ภูตผีปิศาจ พ่อซื้อแม่ซื้อ พ่อแถนแม่แถน ผีป่าทางสามแพร่ง อย่างในครั้งที่เด็กไม่สบาย เกิดความผิดปกติขึ้น มักจะทำพิธีเซ่นไหว้ และทำขวัญเด็ก เนื่องจากถูกพ่อซื้อแม่ซื้อมารบกวน

การทำบัตรพลีในการบูชานพเคราะห์ ผู้จะทำต้องมีกำนัล ใส่เฟื้อง หมากพลู และกระทงเครื่องคาวหวานดังที่กล่าวข้างต้น ตามกำลังวัน เป็นเครื่องคำนับ ในพิธีบูชานพเคราะห์ต้องมีบัตรพลี 11 อัน แบ่งออกเป็น 4 ประเภท คือ

1. บัตรพระเกตุ 1 อัน สูง 9 ชั้น มียอดและมีขาตั้ง

2. บัตรเทพยดาอัฐทิศ 8 อัน สูง 3 ชั้น มียอดและมีขาตั้ง

3. บัตรพระภูมิเจ้าที่ 1 อัน รูปสี่เหลี่ยม ไม่มียอดและขาตั้ง

4. บัตรกรุงพาลี 1 อัน รูปสามเหลี่ยม ไม่มียอดและขาตั้ง บางทีเรียกว่า บัตรคางหมู หรือผาลหน้าวัว

ด้านกว้างและด้านยาวของบัตรที่ไม่มีขาตั้งมีขนาด 1 คืบ ส่วนบัตรอื่นๆมีขนาดลดหลั่นกันไปในแต่ละชั้น

บัตรเทพยดาอัฐทิศนั้น ฐานบัตรชั้นต้นกำหนดให้สูงจากพื้นราว 1 คืบ ชั้นต่อๆไปลดลงตามส่วนพองามทำเป็น 3 ชั้น เหลือจาก 3 ชั้นให้ผูกรวมกันเป็นยอดบัตร สำหรับปักรูปเทวดาประจำบัตรนั้นๆ

บัตรพระเกตุต้องทำเป็น 9 ชั้นด้วยกัน เริ่มฐานต้นเท่ากัน ฐานต่อไปก็ให้ลดลงตามส่วนพองาม แต่ต้องให้ระยะถี่กันหน่อย เหลือจากชั้นที่ 9 ขึ้นไป ก็ให้ผูกรวมไว้สำหรับปักรูปเทวดาพระเกตุ

ภายในบัตรพลีบรรจุสิ่งของต่อไปนี้

1. กระทงเล็กๆ ขนาดเท่าถ้วยตะไล 12 กระทง ภายในใส่ข้าวปากหม้อ อาหารคาวหวาน ถั่วคั่ว งาคั่ว ข้าวตอก นม เนย อ้อนควั่น กล้วยควั่น ฯและนำกระทงบรรจุในฐานบัตรชั้นต้นตามกำลังของเทวดาประจำบัตรนั้น คือ

บัตรพระอาทิตย์ 6 กระทง

บัตรพระจันทร์ 15 กระทง

บัตรพระอังคาร 8 กระทง

บัตรพระพุธ 17 กระทง

บัตรพระเสาร์ 10 กระทง

บัตรพระพฤหัสบดี 19 กระทง

บัตรราหู 12 กระทง

บัตรพระศุกร์ 21 กระทง

บัตรพระเกตุ 9 กระทง

บัตรกรุงพาลี 3 กระทง

บัตรพระภูมิ 4 กระทง

2. ธงสีต่างๆ 124 อัน ปักตามมุมของบัตร